Morele oordelen versus Waardeoordelen

Leer een basisprincipe uit de Geweldloze Communicatie aan de hand van de verschillen tussen het denken en doen van de jakhals (resultaatgericht maar oordelend) en de giraf (relatiegericht en met meer kans op compassie). In deze aflevering leg ik het verschil uit tussen Goed/Fout oordelen en Waardeoordelen.

 

Transcript

Geweldloos communiceren met je liefste of met je kinderen gaat meer nog dan over ‘de juiste dingen zeggen’ over handelen vanuit een bepaald bewustzijn. Vandaar dat je, wanneer je de 4 stappen van Geweldloze Communicatie gaat toepassen zonder dat je intentie ook echt is om te verbinden, het vaak juist meer gedonder oplevert. In deze videoserie ga ik in op wat dat Geweldloze Communicatie bewustzijn nu precies inhoudt aan de hand van de verschillen tussen de jakhals en de giraf.

Vandaag: het verschil tussen Goed/Fout oordelen en Waardeoordelen.

In mijn vorige video heb ik gesproken over de voordelen van het onderscheid maken tussen Waarnemen en Interpreteren, omdat oordelen communiceren tot een hoop gedoe kan leiden. En nu zou je dus het idee kunnen hebben dat je niet mag oordelen. Een veelvoorkomende gedachte, die ik om mij heen best vaak hoor. Dat je niet zou moet oordelen, of niet oordelend mag zijn is best een gevleugelde uitspraak. Ironisch genoeg is dit ook een oordeel, namelijk dat oordelen verkeerd is.

De realiteit is echter, dat wij als mensen er helemaal op gemaakt lijken zijn om te oordelen. Ik ben er althans zeker niet vrij van. In een fractie van een seconde heb ik mijn oordeel klaar:

Iemand snijd mij in het verkeer? “Wat een klootzak”, mompel ik. Mijn zoontje heeft weer luizen na een logeerpartij bij een vriendin? “Jeetje wat laks, hebben ze die beestjes nou nog niet oner controle?!”, denk ik bij mezelf. Een vriend brengt tijd door met een toxic ex? Dan denk ik al gauw: “Wat een zwakkeling.”

Het grappige is dat in al deze voorbeelden, ik het ook zelf had kunnen zijn. Ik heb vaak genoeg auto’s afgesneden in het verkeer, weken niet doorgehad dat die kriebel weleens luizen konden zijn en ook ik heb relaties waar ik, achteraf gezien, meer tijd en energie in heb gestoken dan gezond voor mij was. Dus wanneer ik oordeel over anderen, oordeel ik ook over mijzelf. En eigenlijk voelt het dus toch steeds rot wanneer ik het doe. Ik voel mij er niet fijn bij. Waarom doe ik het dan?

Op deze manier oordelen gebeurt vooral wanneer je, bewust of onbewust, ook bezig bent om pijn te vermijden, voor veiligheid te zorgen. Het oordelen is dus eigenlijk een beschermingsmechanisme. Het komt vanuit ons overlevingsinstinct, en het probeert je gezond en in leven te houden. Maar het heeft helaas ook een aantal nadelen:

  • Je doet er anderen pijn mee.
  • Je voelt je er zelf rot bij.
  • Het houdt vooroordelen in stand.
  • Je stuurt een hoop negatieve energie de wereld in.
  • Het moedigt aan ook over jezelf te oordelen.

Het brengt dus eigenlijk niet de veiligheid die we graag zouden willen, maar is wel een hele sterke gewoonte in ons, vaak is het de enige manier die we kennen en is dan ook onze eerste reactie bij stress of ongemak. Maar het kan ook anders, als je juist graag meer verbinding wil.

Namelijk, door je bewust te worden van het verschil tussen Goed/Fout oordelen en waardeoordelen. Op deze manier mag je nog steeds lekker oordelen, maar met een belangrijk onderscheid:

Bij goed/fout oordelen, dan ben je aan het moraliseren, je maakt iets of iemand fout wanneer er iets gebeurt dat niet overeenstemt met jouw eigen waarden. Zodra je je bewust wordt van een verschil in mening, een manier van doen of gewoontes, ga je je eigen waarde als ‘goed’ zen en die van de ander als ‘slecht’. Doordat we opgroeien met dualistisch denken, gebeurt dat helemaal automatisch, vaak buiten je bewustzijn. Het is ‘goed’, of het is ‘fout’.

Je kunt echter ook je oordeel baseren op die belangrijke onderliggende waarden. Je beoordeelt dan of een persoon, wat die doet of zegt of de situatie, of dat in lijn is met wat je nodig hebt in het leven. Je besluit simpelweg of iets of iemand je dichterbij je behoeften brengt of niet, zonder dat je het daarbij nog hoeft goed of af te keuren. Er bestaat geen goed of fout meer, alleen nog “Is het helpend of niet?”.

Door op deze manier te oordelen blijf je de menselijkheid van mensen zien, zonder ze te reduceren tot een karikatuur of enkele eigenschap, zonder ze goed of fout te maken. Dit helpt om je hart open te houden voor de menselijkheid van anderen, maar ook onze eigen faalbaarheid. Je hoeft het niet meer ‘goed’ te doen, want er bestaat geen goed of fout, wat een vrijheid!

Wanneer ik afgesneden wordt in het verkeer (“Wat een klootzak”), kan ik mij ervan bewust worden dat ik voor de veiligheid ik het echt heel belangrijk vind om mindful te zijn van andere weggebruikers en met focus en aandacht te rijden. Wanneer mijn zoon luizen heeft (“Jeetje wat laks!”), kan ik mij ervan bewust worden dat ik houd van oplettendheid omdat ik mijn tijd graag besteed aan wat ik belangrijk vind ipv luizenbestrijding. En wanneer ik mij zorgen maak over een vriend en diens ex ( “Wat een zwakkeling.”) dan kan ik ook stilstaan bij hoezeer ik iedereen wens om energie te kunnen steken in op een fijne manier met elkaar te relateren en verbinding te ervaren of behoeften als harmonie en psychisch welzijn.

Op deze manier onderscheid maken tussen die allereerste, automatische reactie van de jakhals om in goed/fout te gaan oordelen, en onze mogelijkheid om te kiezen een waardeoordeel te maken, kun je handiger in worden met deze simpele oefening:

  1. Laat je jakhalzen rennen. Wanneer je bemerkt dat je gedachten veranderen in oordelen, probeer dan deze gedachten bewust in jezelf te herhalen. Dus in plaats van jezelf te veroordelen voor het hebben van een oordeel, erken je juist dat het er is. Je kunt ze ook opschrijven eventueel. Het belangrijkste is om je gedachten niet te verdrukken, maar te verwelkomen. Op deze manier, met de jakhals in je volle bewustzijn, heb je meer ruimte om te kiezen. ‘Wil ik verder in goed/fout modus of wil ik mijn focus verleggen?’ Bijvoorbeeld wanneer Jort tegen mij begint te kletsen wanneer het mijn werkdag is en ik geconcentreerd een script voor een video aan het tikken ben dan vind ik hem insensitief, hij houdt geen rekening met mij, weet geen prioriteiten te stellen… en zo kan ik nog wel even doorgaan.
  2. Vertaal de jakhalzen. Het morele oordeel is eigenlijk een tragische uiting van een onveiligheid, er is een belangrijke waarde die om bescherming vraagt. Pak mijn spiekbriefje erbij met gevoelens en behoeften en ga op de behoeftekant de rijtjes langs. Je kunt het spiekbriefje downloaden op de website, ik geef de link in de beschrijving onder deze video. Vraag jezelf af welke behoeften er onvervuld zijn op het moment. In mijn geval resoneert het wanneer ik focus lees. En ook rekening houden met en afstemming op mij, gezien worden voor waar ik ben.
  3. Herhaal stap 2 zolang als nodig. Ik voel nu nog verwijt en starheid in mij. Hij geeft mij geen focus, en houdt geen rekening met mij, stemt niet af, ziet mij niet. Deze eerste behoeften zijn eigenlijk nog oordelen over Jort. Het helpt om je dan af te vragen welke behoeften je probeert te vervullen door in te vulling aan deze behoeften te geven. Ik bedenk me dat ik mij zorgen maak over mijn bedrijf, ik houd van het werk wat ik doe, en wil graag Geweldloze Communicatie blijven delen, mijn geld verdienen met wat ik betekenisvol vindt. Ik wil rust en focus en daarvoor gezien worden omdat ik Jort zijn steun nodig heb voor mijn behoefte aan betekenisgeving, duurzaamheid en zekerheid. Zodat ik voor mijn gezin kan blijven zorgen op een manier waarbij ik trouw aan mijzelf blijf. Ik heb behoefte aan integriteit.

Dit wetende voel ik al veel meer zachtheid. Misschien kan ik nog wat laagjes dieper afpellen en zitten hier nog meer mooie behoeften onder, maar voor nu is het al genoeg dat ik weet wat ik nodig heb zonder die verkramping nog te voelen. Dat maakt het gemakkelijker om hierom te vragen zonder hem verwijten te maken.

Ik noem de oefening simpel, maar hij is nog niet gemakkelijk. Vaak zijn we ons amper bewust van onze oordelen of hebben we het pas door wanneer we de ander al fout gemaakt hebben en ons rot voelen over hoe we reageerden. Nu heb ik een webinar waarin we samen oefenen met bewuster handelen in situaties waarbij je het goed/fout oordeel over je kind kunt hebben dat die niet meewerkt, onhandelbaar of brutaal is. Of misschien vind je je kind soms overgevoelig of niet zelfstandig genoeg bijvoorbeeld. In de webinar kijken we naar wat er nu precies gebeurt in lastige situaties waardoor je zo gaat denken, ontdek je wat het dan zo lastig maakt om rustig te reageren en hoe je dit alsnog om kunt gaan buigen met behulp van dit onderscheid tussen goed/fout denken en waardeoordelen. Ook begeleid ik binnenkort weer de online Ouderschapschallenge waarin je verder wordt uitgedaagd om net nog die paar laagjes dieper te gaan onder je oordelen en te ontdekken welke diepste behoeften kunnen worden geraakt door het lastige gedrag van je kind.

In mijn volgende video komt weer een ander verschil tussen jakhals versus giraf denken en doen aan bod. Abonneer je je op het YouTube kanaal, dan blijf je op de hoogte wanneer ik weer een nieuw thema online zet.

Bedankt voor het kijken. Tot de volgende keer!

Meer info?

Geef een reactie

X

Paswoord vergeten?

Word lid

Nieuw paswoord aanvragen
Geef je e-mail adres in. Een nieuw paswoord wordt naar je mailbox gestuurd.